Sujet 44 - Exercice 1

45 min
70
Soient aa et bb deux nombres complexes.
Soit EE un C\mathbb{C}-espace vectoriel dont l'élément identité est noté IdE\mathrm{Id}_E.
Soit B=(e1 ; e2 ; e3)B =(e_1 \,;\, e_2 \,;\, e_3) une base de EE
Soit uu un endomorphisme de EE représenté, dans la base BB, par la matrice MB=(a0b0a+b0b0a)M_B = \begin{pmatrix} a & 0 & b \\ 0 & a+b & 0 \\ b & 0 & a \\ \end{pmatrix}.
Question 1

Etudier la diagonalisabilité de uu.

Correction
∙  \bullet \,\, si b=0b=0 alors il n'y a rien à faire car la matrice est diagonale et proportionnelle à la matrice identité I3I_3.
∙∙  \bullet \bullet \,\, Supposons maintenant que b≠0b \neq 0.
Soit λ\lambda un nombre complexe.
Notons par PuP_u le polynôme caractéristique de uu. On a alors :
Pu(λ)=det⁡(MB−λI3)=∣a−λ0b0a+b−λ0b0a−λ∣P_u(\lambda) = \det \big( M_B - \lambda I_3 \big) = \begin{vmatrix} a - \lambda & 0 & b \\ 0 & a+b-\lambda & 0 \\ b & 0 & a - \lambda\\ \end{vmatrix}
Effectuons la substitution C1⟵C1+C2+C3C_1 \longleftarrow C_1 + C_2 + C_3. On a alors :
Pu(λ)=∣a+b−λ0ba+b−λa+b−λ0a+b−λ0a−λ∣P_u(\lambda) = \begin{vmatrix} a+b - \lambda & 0 & b \\ a+b-\lambda & a+b-\lambda & 0 \\ a+b-\lambda & 0 & a - \lambda\\ \end{vmatrix}
Factorisons le déterminant précédent par le terme a+b−λa+b - \lambda présent dans toute la première colonne. On a alors :
Pu(λ)=(a+b−λ)∣10b1a+b−λ010a−λ∣P_u(\lambda) = (a+b - \lambda)\begin{vmatrix} 1 & 0 & b \\ 1 & a+b-\lambda & 0 \\ 1 & 0 & a - \lambda\\ \end{vmatrix}
Effectuons maintenant les deux transformations suivantes : L2⟵L2−L1L_2 \longleftarrow L_2 - L_1 et L3⟵L3−L1L_3 \longleftarrow L_3 - L_1. On obtient alors :
Pu(λ)=(a+b−λ)∣10b0a+b−λ−b00a−b−λ∣P_u(\lambda) = (a+b - \lambda)\begin{vmatrix} 1 & 0 & b \\ 0 & a+b-\lambda & -b \\ 0 & 0 & a - b - \lambda\\ \end{vmatrix}
On va développer ce déterminant suivant la troisième ligne. On obtient :
Pu(λ)=(a+b−λ)(a−b−λ)∣100a+b−λ∣=(a+b−λ)(a−b−λ)(a+b−λ)P_u(\lambda) = (a+b - \lambda)(a - b - \lambda) \begin{vmatrix} 1 & 0 \\ 0 & a+b-\lambda \\ \end{vmatrix} = (a+b - \lambda)(a - b - \lambda)(a+b - \lambda)
Donc :
Pu(λ)=(a+b−λ)2(a−b−λ)P_u(\lambda) = (a+b - \lambda)^2(a - b - \lambda)
La résolution de Pu(λ)=0P_u(\lambda) = 0 conduit à (a+b−λ)2(a−b−λ)=0(a+b - \lambda)^2(a - b - \lambda) = 0. On constate donc que l'endomorphisme étudié admet deux valeurs propres distinctes :
▶  \blacktriangleright \,\, on a λ=a−b\lambda = a - b de multiplicité ma−b=1m_{a-b} = 1 et de sous-espace propre V(a−b)=ker⁡(u−(a−b)IdE)V(a-b) = \ker\big( u - (a-b)\mathrm{Id}_E \big) ;
▶▶  \blacktriangleright \blacktriangleright \,\, on a λ=a+b\lambda = a + b de multiplicité ma+b=2m_{a+b} = 2 et de sous-espace propre V(a+b)=ker⁡(u−(a+b)IdE)V(a+b) = \ker\big( u - (a+b)\mathrm{Id}_E \big).
♣  Premier  cas :  λ=a−b{\color{red}{\bf{\clubsuit \,\, Premier \,\, cas \, : \,\, }} \lambda = a-b}
Supposons donc que λ=a−b\lambda = a - b. Posons X=x1e1+x2e2+x3e3∈EX = x_1 e_1 + x_2 e_2 + x_3 e_3 \in E avec (x1 ; x2 ; x3)∈C3(x_1 \,;\, x_2 \,;\, x_3) \in \mathbb{C}^3.
L'équation aux valeurs propres, sous forme matricielle et dans la base BB, est alors :
MBX=(a−b)X   ⟺   (a0b0a+b0b0a)(x1x2x3)=(a−b)(x1x2x3)   ⟺   (a0b0a+b0b0a)(x1x2x3)=((a−b)x1(a−b)x2(a−b)x3)M_B X = (a-b) X \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \begin{pmatrix} a & 0 & b \\ 0 & a+b & 0 \\ b & 0 & a \\ \end{pmatrix} \begin{pmatrix} x_1 \\ x_2 \\ x_3 \\ \end{pmatrix} = (a-b) \begin{pmatrix} x_1 \\ x_2 \\ x_3 \\ \end{pmatrix} \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \begin{pmatrix} a & 0 & b \\ 0 & a+b & 0 \\ b & 0 & a \\ \end{pmatrix} \begin{pmatrix} x_1 \\ x_2 \\ x_3 \\ \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} (a-b) x_1 \\ (a-b) x_2 \\ (a-b) x_3 \\ \end{pmatrix}
Ce qui nous conduit au système linéaire suivant :
{ax1+bx3=(a−b)x1(a+b)x2=(a−b)x2bx1+ax3=(a−b)x3   ⟺   {bx1+bx3=02bx2=0bx1+bx3=0   ⟺   {x1+x3=0x2=0x1+x3=0\left\lbrace \begin{array}{rcl} ax_1 + bx_3 & = & (a-b) x_1 \\ (a+b) x_2 & = & (a-b) x_2 \\ bx_1 + ax_3 & = & (a-b) x_3 \end{array} \right. \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \left\lbrace \begin{array}{rcl} bx_1 + bx_3 & = & 0 \\ 2b x_2 & = & 0 \\ bx_1 + bx_3 & = & 0 \end{array} \right. \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \left\lbrace \begin{array}{rcl} x_1 + x_3 & = & 0 \\ x_2 & = & 0 \\ x_1 + x_3 & = & 0 \end{array} \right.
Donc:
{x1=−x3x2=0x3∈C   ⟹   X=(−x30x3)=−x3(10−1)\left\lbrace \begin{array}{rcl} x_1 & = & -x_3 \\ x_2 & = & 0 \\ x_3 & \in & \mathbb{C} \end{array} \right. \,\,\, \Longrightarrow \,\,\, X = \begin{pmatrix} -x_3 \\ 0 \\ x_3 \\ \end{pmatrix} = -x_3 \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ -1 \\ \end{pmatrix}
De fait on a :
V(a−b)=Vect{ (10−1) }   ⟹   dim⁡V(a−b)=1   ⟺   dim⁡V(a−b)=ma−bV(a-b) = \mathrm{Vect}\left\lbrace \, \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ -1 \\ \end{pmatrix} \, \right\rbrace \,\,\, \Longrightarrow \,\,\, \dim V(a-b) = 1 \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \dim V(a-b) = m_{a-b}
Et par simplicité on fait le choix du vecteur propre :
Xa−b=(10−1)X_{a-b} = \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ -1 \\ \end{pmatrix}
♣♣  Deuxieˋme  cas :  λ=a+b{\color{red}{\bf{\clubsuit \clubsuit \,\, Deuxième \,\, cas \, : \,\, }} \lambda = a+b}
Supposons donc que λ=a+b\lambda = a + b. Posons X=x1e1+x2e2+x3e3∈EX = x_1 e_1 + x_2 e_2 + x_3 e_3 \in E avec (x1 ; x2 ; x3)∈C3(x_1 \,;\, x_2 \,;\, x_3) \in \mathbb{C}^3.
L'équation aux valeurs propres, sous forme matricielle et dans la base BB, est alors :
MBX=(a+b)X   ⟺   (a0b0a+b0b0a)(x1x2x3)=(a+b)(x1x2x3)   ⟺   (a0b0a+b0b0a)(x1x2x3)=((a+b)x1(a+b)x2(a+b)x3)M_B X = (a+b) X \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \begin{pmatrix} a & 0 & b \\ 0 & a+b & 0 \\ b & 0 & a \\ \end{pmatrix} \begin{pmatrix} x_1 \\ x_2 \\ x_3 \\ \end{pmatrix} = (a+b) \begin{pmatrix} x_1 \\ x_2 \\ x_3 \\ \end{pmatrix} \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \begin{pmatrix} a & 0 & b \\ 0 & a+b & 0 \\ b & 0 & a \\ \end{pmatrix} \begin{pmatrix} x_1 \\ x_2 \\ x_3 \\ \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} (a+b) x_1 \\ (a+b) x_2 \\ (a+b) x_3 \\ \end{pmatrix}
Ce qui nous conduit au système linéaire suivant :
{ax1+bx3=(a+b)x1(a+b)x2=(a+b)x2bx1+ax3=(a+b)x3   ⟺   {−bx1+bx3=00=0bx1−bx3=0   ⟺   {x1=x3x2∈Cx1=x3\left\lbrace \begin{array}{rcl} ax_1 + bx_3 & = & (a+b) x_1 \\ (a+b) x_2 & = & (a+b) x_2 \\ bx_1 + ax_3 & = & (a+b) x_3 \end{array} \right. \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \left\lbrace \begin{array}{rcl} -bx_1 + bx_3 & = & 0 \\ 0 & = & 0 \\ bx_1 - bx_3 & = & 0 \end{array} \right. \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \left\lbrace \begin{array}{rcl} x_1 & = & x_3 \\ x_2 & \in & \mathbb{C} \\ x_1 & = & x_3 \end{array} \right.
Donc:
{x1=x3x2∈Cx3∈C   ⟹   X=(x3x2x3)=(0x20)+(x30x3)=x2(010)+x3(101)\left\lbrace \begin{array}{rcl} x_1 & = & x_3 \\ x_2 & \in & \mathbb{C} \\ x_3 & \in & \mathbb{C} \end{array} \right. \,\,\, \Longrightarrow \,\,\, X = \begin{pmatrix} x_3 \\ x_2 \\ x_3 \\ \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 0 \\ x_2 \\ 0 \\ \end{pmatrix} + \begin{pmatrix} x_3 \\ 0 \\ x_3 \\ \end{pmatrix} = x_2 \begin{pmatrix} 0 \\ 1 \\ 0 \\ \end{pmatrix} + x_3\begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 1 \\ \end{pmatrix}
De fait on a :
V(a+b)=Vect{ (010) ; (101) }V(a+b) = \mathrm{Vect}\left\lbrace \, \begin{pmatrix} 0 \\ 1 \\ 0 \\ \end{pmatrix} \,;\, \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 1 \\ \end{pmatrix} \, \right\rbrace
Vérifions que les deux vecteurs (010)\begin{pmatrix} 0 \\ 1 \\ 0 \\ \end{pmatrix} et (101)\begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 1 \\ \end{pmatrix} sont non colinéaires. On cet effet, on a :
(010)∧(101)=(10−1)≠(000)\begin{pmatrix} 0 \\ 1 \\ 0 \\ \end{pmatrix} \wedge \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 1 \\ \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ -1 \\ \end{pmatrix} \neq \begin{pmatrix} 0 \\ 0 \\ 0 \\ \end{pmatrix}
Donc les deux vecteurs indiqués ne sont pas colinéaires entre eux.
Ainsi on a :
dim⁡V(a+b)=2   ⟺   dim⁡V(a+b)=ma+b\dim V(a+b) = 2 \,\,\, \Longleftrightarrow \,\,\, \dim V(a+b) = m_{a+b}
Et par simplicité on fait le choix du vecteur propre :
Xa+b(1)=(010)    et    Xa+b(2)=(101)X_{a+b(1)} = \begin{pmatrix} 0 \\ 1 \\ 0 \\ \end{pmatrix} \,\,\,\, \mathrm{et} \,\,\,\, X_{a+b(2)} = \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 1 \\ \end{pmatrix}
De fait, on a une base propre BpB_p qui peut être :
Bp=(Xa−b=(10−1) ; Xa+b(1)=(010) ; Xa+b(2)=(101))B_p = \left( X_{a-b} = \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ -1 \\ \end{pmatrix} \,;\, X_{a+b(1)} = \begin{pmatrix} 0 \\ 1 \\ 0 \\ \end{pmatrix} \,;\, X_{a+b(2)} = \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 1 \\ \end{pmatrix} \right)
Ainsi l'endomorphisme uu est représenté par la matrice diagonale MBpM_{B_p} suivante :
MBp=(a−b000a+b000a+b)M_{B_p} = \begin{pmatrix} a-b & 0 & 0 \\ 0 & a+b & 0 \\ 0 & 0 & a+b \\ \end{pmatrix}
A laquelle on associe la matrice de passage PB⟶BpP_{B \longrightarrow {B_p}} suivante :
PB⟶Bp=(101010−111)P_{B \longrightarrow {B_p}} = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 0 \\ -1 & 1 & 1 \\ \end{pmatrix}
Et on en déduit aisément que :
PBp⟶B=12(11−10201−11)P_{{B_p} \longrightarrow B} = \dfrac{1}{2}\begin{pmatrix} 1 & 1 & -1 \\ 0 & 2 & 0 \\ 1 & -1 & 1 \\ \end{pmatrix}
En conclusion, l'endomorphisme uu est toujours diagonalisable.

Signaler une erreur

Aide-nous à améliorer nos contenus en signalant les erreurs ou problèmes que tu penses avoir trouvés.

Connecte-toi ou crée un compte pour signaler une erreur.